Odlewnia żeliwa, aluminium i mosiądzu: odlewy metali na zamówienie

Odlewnia nadaje kształt metalowi w stanie ciekłym, zalewając go do formy odwzorowującej wyrób. Wybór zakładu zaczyna się od rodziny stopu, bo odlewnia żeliwa, odlewnia staliwa i odlewnia metali nieżelaznych to zwykle trzy różne firmy z innymi piecami. Drugą decyzją jest metoda: masa piaskowa opłaca się od jednej sztuki, kokila od kilkuset, a odlewanie ciśnieniowe dopiero przy dziesiątkach tysięcy. Poniżej znajdziesz sześć rodzajów odlewni, porównanie metod z klasami tolerancji według ISO 8062, oznaczenia normowe stopów, tabelę skurczu odlewniczego i rozkład ceny odlewu.

Zapytanie ofertowe bez konta · 0 zł dla kupującego · weryfikacja NIP wytwórców

Znajdź odlewnię

Wpisz, jakiego odlewu potrzebujesz, i wybierz województwo. Zapytanie wysyłasz bez konta.

Zobacz wytwórców z branży metalowej w katalogu

Sześć rodzajów odlewni · według rodziny stopu

Odlewnia żeliwa, odlewnia aluminium i odlewnia metali nieżelaznych: kto co odlewa

Odlewnie nie dzielą się na lepsze i gorsze, tylko na takie, które topią dany stop, i takie, które go nie topią. Piec do żeliwa, piec do staliwa i piec do aluminium to inne urządzenia, a masa formierska do zalewania w tysiącu stopni zachowuje się inaczej niż ta do siedmiuset. Dlatego zapytanie wysłane bez podania materiału trafia w większości do zakładów, które i tak odpiszą odmownie. Zacznij od rodziny stopu, a lista adresatów zawęzi się sama.

Odlewnia żeliwa szarego i sferoidalnego

Największa grupa odlewni w Polsce i najtańszy sposób na ciężki, sztywny korpus. Żeliwo szare, oznaczane EN-GJL według PN-EN 1561, ma grafit w postaci płatków: świetnie tłumi drgania, dobrze się skrawa i tanio wypełnia skomplikowaną formę. Żeliwo sferoidalne, EN-GJS według PN-EN 1563, ma grafit w kulkach i jest znacznie wytrzymalsze oraz plastyczne, ale droższe i bardziej skłonne do naprężeń własnych. Wybór między nimi to zwykle wybór między tłumieniem drgań a wytrzymałością.

Korpusy maszyn, koła pasowe, pokrywy, armatura, odlewy budowlane i kanalizacyjne

Odlewnia aluminium i stopów lekkich

Odlewy aluminiowe wykonuje się ze stopów znormalizowanych w EN 1706. Dwa gatunki widać w ofertach najczęściej: EN AC-46000, czyli AlSi9Cu3, wykorzystywany głównie w odlewaniu ciśnieniowym, oraz EN AC-44300, czyli AlSi12, ceniony za bardzo dobrą lejność. Aluminium wybiera się tam, gdzie liczy się masa i przewodzenie ciepła, a nie maksymalna wytrzymałość. To także najczęstszy materiał przy przejściu z detalu frezowanego na odlew.

Obudowy, radiatory, korpusy pomp, elementy maszyn, osprzęt oświetleniowy

Odlewnia mosiądzu, brązu i metali kolorowych

Stopy miedzi objęte są normą EN 1982, która porządkuje mosiądze (CuZn), brązy cynowe (CuSn) i brązy aluminiowe (CuAl). Mosiądz odlewa się przede wszystkim tam, gdzie potrzebna jest odporność na korozję i ładna powierzchnia po polerowaniu. Brąz cynowy jest klasycznym materiałem na tuleje ślizgowe i panewki, bo dobrze pracuje w parze z wałem stalowym. Zakłady z tej grupy określają się też jako odlewnie metali nieżelaznych albo kolorowych.

Armatura, klamki i okucia, tuleje ślizgowe, panewki, elementy dekoracyjne

Odlewnia staliwa

Staliwo to stal w postaci odlewanej, a nie walcowanej. Sięga się po nie wtedy, gdy żeliwo sferoidalne już nie wystarcza: przy dużych obciążeniach udarowych, w wysokiej temperaturze albo przy silnym ścieraniu. Odlewnie staliwa to zwykle osobne, wyspecjalizowane zakłady, bo wyższa temperatura zalewania wymaga innych mas formierskich i innych pieców. Staliwo ma też największy skurcz z całej stawki, co przekłada się na wyższy koszt oprzyrządowania.

Elementy maszyn górniczych, gąsienice, korpusy armatury wysokociśnieniowej, części kruszarek

Odlewnia ciśnieniowa cynku i stopów niskotopliwych

Stopy cynku odlewa się pod ciśnieniem w maszynach z gorącą komorą, co daje najkrótszy cykl i najdokładniejsze odlewy w całym zestawieniu. Cienkie ścianki, gotowe gwinty odlewane, ostre detale i powierzchnia gotowa pod galwanizację są tu standardem. Barierą jest koszt formy, dlatego technologia ma sens dopiero przy dużych, powtarzalnych seriach liczonych w dziesiątkach tysięcy sztuk.

Klamki, zamki, okucia meblowe, obudowy elektroniki, drobne mechanizmy

Odlewnia artystyczna i odlewy jednostkowe

Osobny świat: dzwony, tablice pamiątkowe, rzeźby, elementy małej architektury, repliki i odtwarzanie części, których nikt już nie produkuje. Pracuje się tu w masie piaskowej albo metodą wosku traconego, model często powstaje ręcznie, a seria wynosi jedną sztukę. Wycena rzadko opiera się na cenniku, bo dominującą pozycją jest praca modelarza, a nie sam metal. Najbardziej znane polskie odlewnie dzwonów działają w rejonie Przemyśla.

Dzwony, rzeźby, tablice, repliki, odtwarzanie części z wzoru

Warto rozróżnić trzy rodziny usług w branży metalowej, bo trafiają do zupełnie innych zakładów. Odlewnictwo, czyli temat tej strony, nadaje kształt ciekłemu metalowi w formie. Obróbka skrawaniem usuwa materiał z gotowej bryły i opisana jest na stronie o obróbce CNC. Obróbka blachy, czyli cięcie laserem, gięcie i spawanie, kształtuje płaski arkusz i znajdziesz ją na stronie o obróbce metali na zamówienie. Jeżeli szukasz konstrukcji nośnej podlegającej normie EN 1090, a nie pojedynczego detalu, zacznij od strony producent konstrukcji stalowych.

Metody odlewania · seria kontra dokładność

Odlewanie piaskowe, kokilowe, ciśnieniowe i precyzyjne: którą metodę wybiera się przy jakiej serii

Metody odlewania różnią się jedną rzeczą, która rozstrzyga o wyborze: tym, czy forma jest jednorazowa, czy trwała. Forma jednorazowa jest tania w wykonaniu, ale trzeba ją zbudować do każdego odlewu osobno. Forma trwała kosztuje wielokrotnie więcej, a potem służy przez tysiące cykli. Stąd bierze się cała ekonomia odlewnictwa: im dłuższa seria, tym bardziej opłaca się drogie narzędzie. Kolumna z klasami CT odwołuje się do normy ISO 8062, opisującej tolerancje wymiarowe odlewów, gdzie niższy numer oznacza ciaśniejszą tolerancję.

Porównanie metod odlewania: rodzaj formy, opłacalna seria i osiągana klasa tolerancji ISO 8062
Metoda odlewania	Forma	Opłacalna seria	Tolerancja ISO 8062	Co warto wiedzieć
Odlewanie w masie piaskowej, formowanie ręczne	Jednorazowa, model wielokrotnego użytku	Od jednej sztuki, opłacalna do kilkuset	Około CT11 do CT14	Najtańsze wejście w odlew i jedyna sensowna droga przy pojedynczych sztukach oraz przy odlewach wielkogabarytowych. Powierzchnia jest chropowata, a naddatki na obróbkę duże, więc prawie każdy wymiar współpracujący trzeba potem obrobić.
Masa formierska maszynowa albo żywiczna	Jednorazowa, formowanie zautomatyzowane	Od kilkudziesięciu sztuk wzwyż	Około CT9 do CT12	Standard w odlewniach żeliwa pracujących seryjnie. Powtarzalność formy jest wyraźnie lepsza niż przy formowaniu ręcznym, więc odlew wychodzi bliżej wymiaru i wymaga mniej obróbki.
Odlewanie skorupowe	Jednorazowa skorupa na modelu metalowym	Od kilkuset sztuk	Około CT8 do CT12	Kompromis między masą piaskową a odlewaniem precyzyjnym. Gładsza powierzchnia i mniejsze naddatki niż w masie piaskowej, przy koszcie oprzyrządowania niższym niż przy kokili.
Odlewanie kokilowe (forma trwała, grawitacyjne)	Metalowa, wielokrotnego użytku	Zwykle od kilkuset do kilku tysięcy sztuk	Pomiędzy masą formierską a odlewaniem ciśnieniowym	Metal zalewa formę pod własnym ciężarem. Struktura jest gęstsza niż w piasku, bo kokila szybciej odbiera ciepło, a powierzchnia gładsza. Koszt kokili jest jednorazowy i to on wyznacza próg opłacalności.
Odlewanie ciśnieniowe	Metalowa, wtłaczanie pod ciśnieniem	Od kilku tysięcy, sens przy dziesiątkach tysięcy	Około CT4 do CT7	Najkrótszy cykl i najdokładniejszy odlew wśród metod formy trwałej, ale też najdroższe narzędzie. Dotyczy głównie aluminium, cynku i magnezu. Przy stopach miedzi osiągane klasy są nieco luźniejsze.
Odlewanie precyzyjne (wosk tracony)	Jednorazowa ceramiczna na modelu woskowym	Od kilkudziesięciu sztuk	Około CT4 do CT6 przy krzemionce koloidalnej	Najbliżej wymiaru gotowego ze wszystkich metod formy jednorazowej i jedyna, która radzi sobie z bardzo skomplikowaną geometrią oraz ze stalami trudnymi do skrawania. Odlew często nie wymaga obróbki poza kilkoma wymiarami.

Przy odlewaniu kokilowym świadomie nie podajemy klasy CT. Źródła branżowe podają dla tej metody rozbieżne zakresy, a jedno z nich plasuje ją nawet ciaśniej niż odlewanie ciśnieniowe, co przeczy technologii. Zamiast zgadywać liczbę: kokila daje dokładność wyraźnie lepszą od masy formierskiej i wyraźnie gorszą od odlewania ciśnieniowego. Konkretną osiągalną tolerancję ustal z odlewnią dla swojego detalu, bo zależy ona także od jego wielkości i od tego, czy wymiar przechodzi przez linię podziału formy. Szczegółowe porównanie samych metod, z progami opłacalności policzonymi na przykładzie, rozkładamy w artykule o tym, czy wybrać odlewanie kokilowe, ciśnieniowe czy piaskowe.

Stopy odlewnicze i ich oznaczenia normowe

Żeliwo, staliwo, aluminium i stopy miedzi: co wybrać do swojego odlewu

Oznaczenia w tabeli warto przepisać do zapytania dosłownie, bo to one przesądzają, czy odlewnia odpowie od razu, czy najpierw zapyta o materiał. W żeliwie litera po EN-GJ opisuje postać grafitu: L to płatki, S to kulki. W stopach aluminium numer z EN 1706 jednoznacznie identyfikuje skład, a nazwa symboliczna, jak AlSi9Cu3, mówi o nim wprost. Stopy miedzi zebrane są w EN 1982, gdzie CuZn oznacza mosiądze, CuSn brązy cynowe, a CuAl brązy aluminiowe.

Rodziny stopów odlewniczych, ich oznaczenia normowe, właściwości i typowe zastosowania
Materiał	Oznaczenie i norma	Właściwości	Typowe wyroby
Żeliwo szare	EN-GJL, norma PN-EN 1561	Grafit płatkowy. Bardzo dobra lejność i mały skurcz, wyjątkowa zdolność tłumienia drgań, duża odporność na ścieranie, łatwe skrawanie. Kruche przy obciążeniach udarowych.	Korpusy obrabiarek i maszyn, pokrywy, koła pasowe, odlewy budowlane
Żeliwo sferoidalne	EN-GJS, norma PN-EN 1563	Grafit w postaci kulek. Wyższa wytrzymałość i plastyczność niż w żeliwie szarym, lepsza wytrzymałość zmęczeniowa i mniejsza koncentracja naprężeń. W zamian droższe, gorzej przewodzi ciepło i łatwiej o naprężenia własne.	Elementy przenoszące obciążenia, armatura ciśnieniowa, części maszyn rolniczych
Staliwo	Odlewane stopy żelaza o niskiej zawartości węgla	Najwyższa wytrzymałość i udarność w grupie odlewów żelaznych, dobra spawalność. Najtrudniejsze w odlewaniu: wysoka temperatura zalewania i największy skurcz, więc oprzyrządowanie i braki kosztują najwięcej.	Górnictwo, kruszarki, armatura wysokociśnieniowa, elementy udarowe
Stopy aluminium	EN 1706, na przykład EN AC-46000 (AlSi9Cu3), EN AC-44300 (AlSi12)	Niska masa, dobre przewodzenie ciepła, odporność na korozję atmosferyczną, łatwa obróbka. AlSi9Cu3 dominuje w odlewaniu ciśnieniowym, AlSi12 ceniony jest za lejność przy cienkich ściankach.	Obudowy, radiatory, korpusy pomp i przekładni, osprzęt
Mosiądz i brąz	EN 1982: CuZn (mosiądze), CuSn (brązy cynowe), CuAl (brązy aluminiowe)	Odporność na korozję, także w wodzie i w środowisku morskim, dobre właściwości ślizgowe brązów cynowych, estetyczna powierzchnia po polerowaniu. Materiał jest tu najdroższą pozycją wyceny.	Armatura, okucia, klamki, tuleje ślizgowe, panewki, elementy okrętowe
Stopy cynku	Stopy odlewnicze ZnAl do odlewania ciśnieniowego	Najniższa temperatura zalewania i najkrótszy cykl, dzięki czemu forma żyje długo. Pozwala na najcieńsze ścianki, najostrzejsze detale i powierzchnię gotową pod galwanizację bez dodatkowej obróbki.	Zamki, klamki, okucia meblowe, obudowy drobnej elektroniki

Dlaczego model jest większy od gotowej części

Skurcz odlewniczy: wartości dla poszczególnych stopów i co z nich wynika dla zamawiającego

Metal zmniejsza objętość, stygnąc od temperatury krzepnięcia do temperatury otoczenia. Model odlewniczy musi więc być odpowiednio powiększony, inaczej gotowy odlew wyjdzie za mały. To wyjaśnia rzecz, która zaskakuje przy pierwszym zamówieniu: modelu nie da się zrobić przez proste skopiowanie zużytej części, a model wykonany pod jeden stop nie nadaje się do zalania innym. Skurcz jest też powodem, dla którego staliwo i mosiądz są droższe w odlewaniu, niż wynikałoby z samej ceny metalu.

Wartości skurczu odlewniczego dla podstawowych stopów odlewniczych
Stop	Skurcz liniowy	Co z tego wynika
Żeliwo szare	około 1,0 procent	Najmniejszy skurcz w zestawieniu i jedna z przyczyn, dla których żeliwo szare jest tanie w odlewaniu skomplikowanych kształtów.
Brąz cynowy	około 1,4 procent	Umiarkowany skurcz przy wysokiej cenie materiału, więc modele do brązu robi się starannie, żeby ograniczyć naddatki.
Stopy aluminium	około 1,0 do 1,6 procent	Rozrzut zależy od gatunku i od tego, czy odlew powstaje w piasku, czy w formie metalowej.
Żeliwo ciągliwe	około 1,5 do 1,8 procent	Wyższy skurcz niż w żeliwie szarym, bo inna jest droga, którą materiał dochodzi do struktury końcowej.
Staliwo węglowe i niskostopowe	około 1,6 do 2,0 procent	Największy skurcz w grupie odlewów żelaznych, co przekłada się na trudniejsze zasilanie odlewu i wyższy odsetek braków.
Mosiądz	około 1,8 do 2,0 procent	Wysoki skurcz i drogi materiał, dlatego przy mosiądzu szczególnie opłaca się ograniczać masę odlewu na etapie projektu.

Praktyczny wniosek dla zamawiającego jest prosty: przy odtwarzaniu części z wzoru przywieź do odlewni nie tylko zużyty detal, ale i element, z którym on współpracuje. Odlewnia zdejmie wymiary z wzoru i doda skurcz, ale nie odgadnie, o ile wzór zdążył się zetrzeć i który wymiar jest w tej parze krytyczny.

Z czego składa się cena odlewu

Ile kosztuje odlew: sześć pozycji, które decydują o wycenie

Cena odlewu ma dwie niezależne składowe i to jest najważniejsza rzecz do zrozumienia przed wysłaniem zapytania. Pierwsza to koszt jednorazowy oprzyrządowania, ponoszony raz, niezależnie od tego, czy zamawiasz dwadzieścia sztuk, czy dwadzieścia tysięcy. Druga to cena za kilogram gotowego odlewu. Dlatego wycena jednej sztuki wygląda absurdalnie wysoko, a przy serii spada kilkukrotnie, choć zakład nie zmienił ani stawki, ani technologii.

Składniki ceny odlewu wykonywanego na zamówienie
Pozycja	Jak wpływa na cenę
Oprzyrządowanie: model albo forma	Pozycja jednorazowa i zwykle największa w pierwszym zamówieniu. W masie piaskowej płacisz za model i za rdzennice, przy kokili i przy odlewaniu ciśnieniowym za formę metalową, która kosztuje wielokrotnie więcej. To ta liczba, a nie cena kilograma, decyduje o tym, przy jakiej serii dana metoda ma sens. Ustal na piśmie, kto jest właścicielem oprzyrządowania i gdzie ono stoi po zakończeniu współpracy.
Masa odlewu i cena metalu	Odlewnie rozliczają się najczęściej za kilogram gotowego odlewu, a stawka za kilogram zależy od stopu: żeliwo szare jest na dole, staliwo wyżej, mosiądz i brąz najwyżej. Znaczenie ma nie tylko masa końcowa, ale i układ wlewowy z nadlewami, który trzeba zalać, a potem odciąć. Przeprojektowanie żeber i ścianek potrafi zbić masę o kilkanaście procent bez utraty sztywności.
Skomplikowanie formy i liczba rdzeni	Każdy otwór wewnętrzny, kanał i podcięcie oznacza rdzeń, który trzeba wykonać, osadzić w formie i potem wybić z odlewu. Rdzenie są jedną z częstszych przyczyn braków i jedną z najdroższych pozycji przy formowaniu ręcznym. Jeżeli kanał da się uzyskać wierceniem po odlaniu, często wychodzi taniej, mimo dodatkowej operacji obróbki.
Naddatek i obróbka po odlaniu	Surowy odlew nie trafia prosto na montaż. Powierzchnie współpracujące obrabia się skrawaniem, więc do wyceny dochodzą oczyszczanie, odcięcie układu wlewowego, szlifowanie, a często pełna obróbka CNC. Im dokładniejsza metoda odlewania, tym mniejszy naddatek i tym krótsza obróbka, dlatego droższa metoda potrafi dać niższy koszt końcowy detalu.
Obróbka cieplna i badania	Wyżarzanie odprężające, normalizowanie, ulepszanie cieplne, a przy odpowiedzialnych odlewach badania nieniszczące, próba szczelności, analiza składu i protokół wymiarowy. Przy zwykłym korpusie ta pozycja nie istnieje, przy armaturze ciśnieniowej potrafi dorównać kosztowi samego odlewania. Warto ją wyodrębnić w zapytaniu, żeby oferty były porównywalne.
Wielkość serii i harmonogram odbioru	Poza rozłożeniem kosztu oprzyrządowania działa tu wytop: odlewnia zalewa formy partiami w ramach jednego wytopu danego stopu. Zamówienie, które wpisuje się w planowany wytop, jest tańsze niż takie, dla którego trzeba przygotować osobny. Dlatego przy zapotrzebowaniu rocznym opłaca się umówić harmonogram dostaw, a nie zamawiać po jednej partii doraźnie.

Mechanizm progu opłacalności jest tu identyczny jak przy formach wtryskowych do tworzyw: dzielisz koszt narzędzia przez oszczędność na sztuce i dostajesz liczbę sztuk, od której droższa technologia zaczyna zarabiać. Rozpisaliśmy ten rachunek na przykładzie w artykule o tym, ile kosztuje forma wtryskowa. Zanim zapłacisz za oprzyrządowanie, ustal jego własność na piśmie, o czym piszemy przy okazji umowy z producentem na zamówienie.

Rozstrzygnięcie, od którego zaczyna większość zamawiających

Odlew czy detal frezowany z bryły: kiedy odlewnia jest tańsza od obróbki skrawaniem

Do kilkunastu sztuk wygrywa skrawanie. Nie płacisz za model ani za formę, a zakład CNC potrzebuje wyłącznie modelu 3D i kawałka materiału. Odlew przy takiej skali przegrywa nie ceną metalu, tylko kosztem oprzyrządowania, który rozkłada się na zbyt małą liczbę sztuk. To dlatego prototypy niemal zawsze powstają na obrabiarce, nawet jeżeli seria docelowa ma być odlewana.

Od kilkuset sztuk przewaga przechodzi na odlew. Materiał trafia od razu blisko kształtu końcowego, więc skrawania zostaje niewiele, a przy złożonej geometrii z żebrami, kanałami wewnętrznymi i zmienną grubością ścianki różnica robi się dramatyczna. Część, która z pełnego bloku wymaga godzin frezowania i zamienia większość materiału w wióry, w odlewie powstaje w jednym zalaniu.

Najczęstsze rozwiązanie to jedno i drugie. Odlew pełni rolę półfabrykatu, a obróbka skrawaniem dorabia tylko powierzchnie współpracujące: gniazda łożysk, płaszczyzny podziału, otwory gwintowane. Taki podział trzeba zaplanować już na rysunku, zaznaczając, które powierzchnie są obrabiane, a które zostają surowe. Bez tego odlewnia doda naddatek wszędzie albo nigdzie, a oba warianty kosztują.

Jeżeli szukasz właśnie tej drugiej części, czyli zakładu, który obrobi Twój odlew po zalaniu, zestawienie stawek według klasy maszyny i zasady opisywania tolerancji znajdziesz na stronie o obróbce CNC na zamówienie, a same tolerancje rozkładamy w artykule o tym, jakie tolerancje podać na rysunku do obróbki CNC. Przy detalach z tworzyw ten sam wybór wygląda inaczej i opisaliśmy go na stronie o przetwórstwie tworzyw sztucznych.

Cztery kroki

Jak zamówić odlew i przygotować zapytanie do odlewni

01
Nazwij materiał, a nie tylko wyrób

Zacznij od rodziny stopu, bo ona decyduje, które odlewnie w ogóle wezmą zlecenie. Odlewnia żeliwa nie zaleje mosiądzu, a odlewnia metali nieżelaznych nie zrobi korpusu ze staliwa. Jeżeli znasz gatunek, podaj oznaczenie normowe, na przykład EN-GJS-400-15 albo EN AC-46000. Jeżeli nie znasz, opisz warunki pracy części: obciążenie, temperaturę, kontakt z wodą lub chemią oraz to, czy detal ma tłumić drgania. Technolog dobierze stop trafniej niż zgadywanie.
02
Wyślij model 3D i rysunek z zaznaczonymi powierzchniami obrabianymi

Do wyceny potrzebny jest model w formacie STEP i rysunek w PDF. Na rysunku zaznacz wyraźnie, które powierzchnie będą obrabiane po odlaniu, a które zostają surowe. To rozróżnienie jest ważniejsze niż w obróbce skrawaniem, bo od niego zależy, gdzie odlewnia doda naddatek, a gdzie utrzyma wymiar odlewany. Podaj też, czy dopuszczasz linię podziału formy w danym miejscu, bo ona zawsze zostawia ślad.
03
Podaj serię teraz i przewidywany wolumen roczny

Przy odlewaniu wielkość serii nie jest szczegółem, tylko wyborem technologii. Dwadzieścia sztuk oznacza masę piaskową, dwa tysiące zaczyna uzasadniać kokilę, a pięćdziesiąt tysięcy przesuwa rozmowę na odlewanie ciśnieniowe. Odlewnia, która zna Twój wolumen roczny, zaproponuje inną metodę i inną cenę niż taka, która widzi tylko jedno zamówienie. Napisz też, czy detal będzie zamawiany powtarzalnie.
04
Ustal, kto płaci za oprzyrządowanie i do kogo ono należy

Model albo forma to osobna inwestycja, często porównywalna z wartością pierwszej partii. Zapisz w zamówieniu trzy rzeczy: kto ponosi ten koszt, czyją własnością jest oprzyrządowanie po jego opłaceniu oraz co się z nim dzieje, gdy zakończycie współpracę. Bez tego zapisu zmiana dostawcy oznacza budowę modelu od nowa, nawet jeżeli za pierwszy zapłaciłeś w całości. Ustal również, kto odpowiada za jego przechowywanie i przeglądy.

Kto szuka odlewni

Typowe sytuacje, w których firma zleca odlewy na zewnątrz

Utrzymanie ruchu i części, których już nie ma. Pękł korpus w maszynie sprzed trzydziestu lat, producenta nie ma, katalogu nie ma, a przestój kosztuje więcej niż cały odlew. Zamawiający przyjeżdża ze zużytą częścią i potrzebuje kopii. Tu prawie zawsze pracuje się w masie piaskowej, model powstaje z wzoru, a rozmowa zaczyna się od pytania, z jakiego stopu była część oryginalna.

Konstruktor przenoszący wyrób z prototypu na serię. Pierwsze sztuki powstały na obrabiarce CNC, konstrukcja jest sprawdzona, a teraz trzeba policzyć, przy jakim wolumenie odlew zacznie się opłacać i ile kosztuje oprzyrządowanie. Na tym etapie warto przeprojektować detal pod odlewanie: dodać pochylenia odlewnicze, ujednolicić grubość ścianek i usunąć podcięcia, których forma nie wyjmie.

Producent szukający stałego dostawcy odlewów. Ma gotową dokumentację i powtarzalne zapotrzebowanie w skali roku. Interesuje go nie cena jednej partii, ale stabilność składu, powtarzalność wymiarów i odsetek braków. Tu zaczyna się od partii testowej z atestem materiałowym i protokołem wymiarowym, zanim przeniesie się cały wolumen, oraz od ustalenia, gdzie fizycznie stoi oprzyrządowanie.

Odlewnia w Twoim regionie

Odlewnie i wytwórcy z branży metalowej blisko Ciebie

Przy odlewach odległość waży więcej niż przy detalach skrawanych, bo odlewy są ciężkie, a transport liczy się od masy. Przy korpusie ważącym kilkadziesiąt kilogramów różnica w kosztach dostawy potrafi zjeść całą oszczędność na cenie kilograma. Drugi powód to praca z wzorem: przy odtwarzaniu części wygodniej jest przywieźć detal osobiście niż opisywać go zdjęciami.

Historyczne zagłębie odlewnicze Polski leży na pograniczu województw świętokrzyskiego, mazowieckiego i łódzkiego, w Staropolskim Okręgu Przemysłowym, najstarszym okręgu przemysłowym w kraju, z ośrodkami w Kielcach, Końskich, Ostrowcu Świętokrzyskim, Starachowicach i Skarżysku-Kamiennej. W samych Końskich produkcja odlewnicza ma ponad stuletnią ciągłość. Drugim dużym skupiskiem jest Śląsk, gdzie odlewnie wyrosły przy hutnictwie, górnictwie i motoryzacji, a wraz z nimi całe zaplecze obróbcze, opisane na stronie o obróbce CNC na Śląsku i w Katowicach.

Pytania o odlewnie, odlewy i wycenę

Czym zajmuje się odlewnia?

Odlewnia nadaje kształt metalowi w stanie ciekłym: topi stop, zalewa go do formy odwzorowującej wyrób, a po zakrzepnięciu wybija odlew, oczyszcza go i odcina układ wlewowy. Odlewnie dzielą się przede wszystkim według rodziny stopu, bo topienie żeliwa, staliwa, aluminium i stopów miedzi wymaga innych pieców i innych mas formierskich. Ten sam zakład rzadko obsługuje więcej niż jedną albo dwie rodziny.

Czym różni się żeliwo szare od sferoidalnego?

Różni je postać grafitu, a przez to właściwości. Żeliwo szare, oznaczane EN-GJL według PN-EN 1561, ma grafit w płatkach: znakomicie tłumi drgania, łatwo się skrawa i tanio wypełnia formę, ale jest kruche. Żeliwo sferoidalne, EN-GJS według PN-EN 1563, ma grafit w kulkach, przez co ma wyraźnie wyższą wytrzymałość i plastyczność. W zamian jest droższe i bardziej podatne na naprężenia własne.

Ile kosztuje odlew na zamówienie?

Cena odlewu składa się z dwóch niezależnych części: jednorazowego kosztu oprzyrządowania oraz ceny za kilogram gotowego odlewu, zależnej od stopu. Dlatego pytanie o cenę sztuki bez podania serii nie ma sensownej odpowiedzi. Przy dwudziestu sztukach dominuje model, przy dwudziestu tysiącach dominuje metal i cykl. Poproś o wycenę przy dwóch wielkościach serii naraz, żeby zobaczyć obie składowe osobno.

Jaka jest minimalna liczba sztuk w odlewni?

Formalnego minimum zwykle nie ma: odlewnia pracująca w masie piaskowej przyjmie nawet jedną sztukę, a odlewnie artystyczne robią wyłącznie sztuki pojedyncze. Bariera jest ekonomiczna. Ponieważ model płaci się raz, przy jednej sztuce ta pozycja bywa większa niż wszystko pozostałe razem. Odlewnie kokilowe i ciśnieniowe mają minima realne, wynikające z kosztu formy metalowej, i liczone w tysiącach sztuk.

Czym różni się odlewanie kokilowe od ciśnieniowego?

W obu metodach forma jest metalowa i wielokrotnego użytku, ale metal dostaje się do niej inaczej. W odlewaniu kokilowym zalewa formę pod własnym ciężarem, w ciśnieniowym jest do niej wtłaczany. Ciśnienie daje krótszy cykl, cieńsze ścianki i dokładniejszy wymiar, ale wymaga droższej maszyny i droższej formy. Kokila jest tańszym wejściem i opłaca się przy seriach zbyt małych na odlewanie ciśnieniowe.

Jakie tolerancje można uzyskać na odlewie?

Tolerancje odlewów opisuje norma ISO 8062 w klasach oznaczanych literami CT, gdzie niższy numer znaczy ciaśniej. Odlewanie ręczne w masie piaskowej mieści się zwykle około CT11 do CT14, formowanie maszynowe i masy żywiczne około CT9 do CT12, odlewanie ciśnieniowe około CT4 do CT7, a odlewanie precyzyjne około CT4 do CT6. Wymiary współpracujące i tak obrabia się po odlaniu, więc opisuj je na rysunku osobno.

Co to jest naddatek na obróbkę odlewu?

To warstwa metalu dodana świadomie do wymiaru odlewu w tych miejscach, które po odlaniu będą obrabiane skrawaniem. Odlew z formy nigdy nie trafia wymiarem w rysunek gotowej części, więc naddatek daje materiał do zebrania. Im dokładniejsza metoda odlewania, tym mniejszy naddatek i krótsza obróbka. Dlatego na rysunku do odlewni trzeba wyraźnie zaznaczyć, które powierzchnie są obrabiane, a które zostają surowe.

Co to jest skurcz odlewniczy i dlaczego model jest większy od odlewu?

Skurcz odlewniczy to procentowe zmniejszenie wymiaru odlewu od temperatury krzepnięcia do temperatury otoczenia. Model musi więc być odpowiednio powiększony, inaczej gotowy odlew wyjdzie za mały. Wartości zależą od stopu: około 1,0 procent dla żeliwa szarego, 1,4 procent dla brązu cynowego, 1,0 do 1,6 procent dla stopów aluminium, 1,6 do 2,0 procent dla staliwa i 1,8 do 2,0 procent dla mosiądzu.

Czy odlewnia wykona odlew z wzoru, bez rysunku?

Tak, i jest to częsty przypadek w utrzymaniu ruchu, gdy części zamiennej nie ma już w sprzedaży. Odlewnia zdejmuje wymiary z przywiezionej części i buduje model powiększony o skurcz danego stopu. Trzeba jednak pamiętać o dwóch rzeczach: wzór bywa zużyty, więc nie odwzorowuje wymiarów pierwotnych, a wymiary współpracujące i tak trzeba będzie obrobić. Warto przywieźć wzór razem z częścią, z którą on pracuje.

Odlew czy detal frezowany z bryły: co się bardziej opłaca?

Decyduje seria i geometria. Przy pojedynczych sztukach i prostych kształtach taniej wychodzi obróbka skrawaniem z bryły, bo nie płacisz za model. Przy seriach od kilkuset sztuk wzwyż i przy kształtach z żebrami, kanałami i zmienną grubością ścianki odlew wygrywa, bo materiał trafia od razu blisko kształtu końcowego i skrawania zostaje niewiele. Trzecia droga to odlew jako półfabrykat obrabiany potem na CNC.

Gdzie w Polsce jest najwięcej odlewni?

Najstarszym zapleczem odlewniczym w kraju jest Staropolski Okręg Przemysłowy, obejmujący pogranicze województw świętokrzyskiego, mazowieckiego i łódzkiego, z ośrodkami w Kielcach, Końskich, Ostrowcu Świętokrzyskim, Starachowicach i Skarżysku-Kamiennej. Same Końskie mają ponad stuletnią ciągłość produkcji odlewniczej. Drugim dużym skupiskiem jest Śląsk, gdzie odlewnie wyrosły przy hutnictwie, górnictwie i motoryzacji.

Zacznij od zapytania

Wyślij zapytanie o odlew do kilku odlewni naraz

Dołącz model w formacie STEP, rysunek w PDF z zaznaczonymi powierzchniami obrabianymi, rodzinę stopu albo warunki pracy części, masę odlewu, liczbę sztuk teraz i spodziewany wolumen roczny. Napisz, czy oprzyrządowania jeszcze nie ma, czy odtwarzasz część z wzoru, i czy potrzebujesz obróbki po odlaniu. Poproś o wycenę rozbitą osobno na oprzyrządowanie i na cenę sztuki, bo dopiero wtedy oferty dwóch odlewni stają się porównywalne. Kupujący nie płaci nic i nie musi zakładać konta. Prowadzisz odlewnię i chcesz przyjmować zlecenia? Zobacz stronę dla wytwórców.

Zobacz wytwórców metalowych Dodaj swoją firmę

Powiązane strony